Đề thi thử tốt nghiệp THPT 2027 môn Ngữ văn — Đề ôn luyện số 26

(1) “Có công mài sắt, có ngày nên kim.” Từ nhỏ, ta đã thuộc câu tục ngữ ấy như thuộc một lời hứa: cứ chăm chỉ đủ lâu, việc gì rồi cũng thành. Ngày nay, lời hứa ấy còn được nói bằng con số: muốn giỏi một việc, hãy bỏ ra mười nghìn giờ. Vậy mà quanh ta không thiếu người chăm mà không tiến, như người gõ bàn phím mỗi ngày suốt mười năm vẫn chỉ gõ bằng hai ngón tay. Họ không lười; họ chỉ dành thời gian cho việc lặp lại chứ chưa phải cho việc luyện tập. Chăm chỉ là điều cần, nhưng điều làm nên tiến bộ là cách ta dùng những giờ chăm chỉ ấy: nhắm đúng vào chỗ mình còn yếu, biết rõ mình sai ở đâu và chịu được cảm giác vụng về khi chưa làm được.

(2) Lặp lại những gì mình đã làm được là cách dễ chịu nhất để tiêu thời gian. Khi một việc đã quen tay, đầu óc gần như không phải nghĩ; mọi thứ trôi chảy, và chính sự trôi chảy ấy khiến ta tưởng mình đang giỏi lên. Thật ra, nó chỉ giữ ta đứng yên ở chỗ cũ. Làm thêm hai mươi bài toán thuộc dạng đã thạo, chơi lại một bản nhạc đã thuộc lòng cũng giống như giẫm mãi lên những dấu chân cũ trên bãi cát: bước nào cũng êm, nhưng chẳng bước nào đưa ta tới chỗ mới.

(3) Người giỏi thật sự thường chăm chỉ theo một cách khác: họ bắt đầu bằng việc nhìn thẳng vào chỗ yếu của mình. Giai thoại về Cao Bá Quát kể rằng hồi đi học, chữ ông xấu đến nỗi lá đơn ông viết giúp một bà cụ hàng xóm bị quan gạt đi vì không đọc nổi; từ đó ông dốc sức luyện chữ suốt mấy năm liền và về sau nổi tiếng là người văn hay chữ tốt. Điều đáng để ý trong câu chuyện ấy là ông không luyện “viết văn” nói chung, bởi văn ông vốn đã hay; ông luyện đúng cái đã làm hỏng việc của bà cụ. Lá đơn bị gạt đi là lời nhận xét thẳng thắn nhất mà người cầm bút có thể nhận: nó chỉ đúng chỗ cần sửa.

(4) Vì phải nhắm vào chỗ yếu, luyện tập đúng cách hiếm khi dễ chịu. Ai từng tập đi tập lại một đoạn nhạc khó, vấp đúng nốt ấy đến lần thứ mười, hẳn còn nhớ cảm giác chỉ muốn gập đàn lại cho xong. Ta lùi lại không phải vì lười, mà vì chẳng ai muốn thấy mình vụng về, kể cả trước chính mình. Nhưng nghĩ mà xem: nếu bài nào cũng làm được ngay, nốt nào cũng chơi trơn tru, thì ta đang ôn lại điều đã biết, đâu còn học thêm điều gì mới! Cảm giác chật vật ấy hóa ra lại là dấu hiệu ta đang đứng đúng chỗ cần đứng: ở mép ngoài khả năng của mình.

(5) Dĩ nhiên, không phải việc gì trong đời cũng cần tập khắt khe như thế. Hát cho vui hay đá bóng với bạn sau giờ học vẫn có giá trị riêng; chẳng ai bắt niềm vui phải có tiến bộ. Nhưng với những kĩ năng ta thật lòng muốn giỏi, từ một ngoại ngữ đến một môn thể thao, điều cần có là sự chăm chỉ có địa chỉ: biết mình đang tập để sửa chỗ nào, thấy được hôm nay mình đã khá hơn hôm qua ở đâu, và sẵn lòng để người khác chỉ ra điều mình chưa nhìn thấy. Giữa thời của những khóa học hứa hẹn “giỏi sau ba mươi ngày”, kiểu chăm chỉ ấy nghe chậm chạp, nhưng nó không đánh lừa ta.

(6) Vậy nên câu tục ngữ của ông cha vẫn đúng, chỉ là cần được đọc kĩ hơn. Người mài sắt thành kim hẳn không mài bừa: họ dồn công vào chỗ còn cùn, mài một lúc lại đưa lên mắt ngắm xem mũi kim đã nhọn chưa. Đừng để những giờ chăm chỉ của mình trôi qua trên những dấu chân cũ.

(Ngữ liệu do ToanKhonTech biên soạn)

Chú thích: Cao Bá Quát: nhà thơ nổi tiếng thế kỉ XIX, được người đời truyền tụng là người văn hay chữ tốt; giai thoại: câu chuyện ngắn được lưu truyền về một nhân vật có thật, có thể có yếu tố hư cấu; lá đơn: tờ giấy viết lời trình bày, đề nghị gửi lên quan, lên cơ quan có thẩm quyền; mép ngoài: phần rìa ngoài cùng.