Đề thi thử tốt nghiệp THPT 2027 môn Ngữ văn — Đề ôn luyện số 24

(1) Mở một ứng dụng video, tôi chỉ cần lướt vài lần là gặp đúng thứ mình thích: những pha bóng đẹp của đội tôi hâm mộ, những công thức nấu ăn “mười phút”, những người nói đúng điều tôi đang nghĩ. Cảm giác thật dễ chịu, như có ai đó hiểu mình hơn cả chính mình. Nhưng dễ chịu chưa hẳn đã tốt. Thuật toán gợi ý là một công cụ tiện lợi; chỉ có điều, nếu để nó một mình quyết định ta đọc gì, xem gì, nghe gì, thế giới của mỗi người sẽ hẹp dần lại mà ta không hề hay biết.

(2) Thuật toán không đọc được suy nghĩ; nó chỉ quan sát rất kĩ. Ta dừng lại ở video nào, xem đến giây thứ bao nhiêu, bấm thích gì, lướt qua gì, tất cả đều được ghi lại. Từ những dấu vết ấy, nó đoán điều ta muốn và đưa đến thêm thật nhiều thứ giống như thế, để ta ở lại lâu hơn. Ngày qua ngày, bảng tin của mỗi người trở thành một căn phòng lát toàn gương: nhìn đâu ta cũng gặp lại sở thích, quan điểm, thậm chí cả nỗi lo của chính mình, được nhân lên gấp bội.

(3) Sống lâu trong căn phòng ấy, ta dễ tưởng cả thế giới đều nghĩ giống mình. Đầu năm học, nhóm Tin học của lớp tôi thử lập hai tài khoản mới tinh, một tài khoản chỉ bấm thích những video khen một mẫu điện thoại vừa ra mắt, tài khoản kia chỉ bấm thích những video chê chính mẫu điện thoại ấy; sau năm ngày, mười video đầu tiên trên trang chủ của hai tài khoản đã trái ngược nhau hoàn toàn. Điều đáng ngại là người ở trong mỗi căn phòng đều không biết mình đang ở giữa những tấm gương: ai cũng tưởng điều mình thấy là điều mọi người đang thấy. Khi chỉ nghe tiếng vọng của chính mình, ta khó hiểu nổi người nghĩ khác, và dễ coi họ là kì quặc, thậm chí là xấu.

(4) Những thế hệ trước không có thuật toán, nhưng họ có những cuộc gặp không hẹn trước. Một tờ báo giấy in đủ cả thời sự, thể thao, khoa học, văn chương; người mua báo vì trang bóng đá vẫn có thể lật nhầm sang một bài viết về loài kiến rồi đem lòng yêu sinh học. Một thư viện xếp sách theo chủ đề; ai đi tìm cuốn sách này cũng phải đi ngang những kệ sách khác, và có khi dừng lại vì một cái tên sách lạ. Những trang lật nhầm, những kệ sách đi ngang ấy đã mở cho biết bao người một mối quan tâm mới, có khi là cả một nghề.

(5) Tôi không đề nghị xóa ứng dụng hay quay về thời báo giấy. Thuật toán giúp ta tìm nhanh điều mình cần, và điều đó đáng quý. Nhưng khi nó đã lặng lẽ lấy đi những cuộc gặp tình cờ, ta cần tự tạo lại chúng. Tôi gọi đó là “sự tình cờ có chủ ý”: chủ động bước ra khỏi những gì quen thuộc để đón những điều mình chưa biết là mình sẽ thích, chẳng hạn thỉnh thoảng gõ tìm một chủ đề mình chưa từng quan tâm.

(6) Căn phòng gương thì ấm áp và dễ chịu, nhưng đời sống thật thì ở bên ngoài. Mỗi lần ta tự tay mở một ô cửa sổ, căn phòng lại sáng thêm một chút, và ta lại thấy thế giới rộng hơn mình tưởng.

(Ngữ liệu do ToanKhonTech biên soạn)

Chú thích: thuật toán gợi ý: chương trình máy tính tự chọn và sắp xếp những nội dung (video, bài viết, bài hát…) để đưa đến từng người dùng, dựa trên những gì người đó đã xem, đã bấm; bảng tin: trang hiện các nội dung mới được đưa đến người dùng mỗi khi mở ứng dụng; trang chủ: trang đầu tiên hiện ra khi mở ứng dụng.