Đề thi thử tốt nghiệp THPT 2027 môn Ngữ văn — Đề ôn luyện số 20

(1) Chỉ cần gõ tên một bộ phim vừa ra rạp kèm hai chữ “miễn phí”, chưa đầy một giây sau, màn hình đã hiện ra hàng chục đường dẫn. Một tập truyện tranh mới phát hành, một bài hát vừa ra mắt, một khóa học trực tuyến có thu phí cũng có thể được tìm thấy theo cách ấy. Nhiều bạn trẻ coi đó là chuyện bình thường, thậm chí là một sự khôn ngoan: được thưởng thức mà chẳng tốn đồng nào. Tôi lại nghĩ khác: mỗi lần chọn đến với một tác phẩm bằng con đường hợp pháp, ta không chỉ làm đúng luật mà còn góp phần nuôi dưỡng chính những điều mình yêu thích.

(2) Trên mạng, các sản phẩm sáng tạo dường như cũng tự nhiên như gió trời: mở máy là có, chẳng thấy ai làm ra. Chính sự dễ dàng ấy khiến ta quên rằng sau một bài hát ba phút là nhiều tháng viết lời, thu âm, chỉnh sửa; sau một tập truyện tranh mỏng là hàng nghìn khung hình được vẽ đi vẽ lại. Khi không nhìn thấy người làm ra, ta rất dễ tin rằng thứ mình đang dùng vốn chẳng thuộc về ai.

(3) Cái giá của những thứ “miễn phí” ấy rơi trước hết vào người sáng tạo. Chị Tuyết, một người bạn học cũ của tôi, cùng hai người bạn đã vẽ một bộ truyện tranh về các món quà vặt tuổi thơ suốt mười bốn tháng; năm 2024, tập đầu tiên phát hành được ba ngày thì bản chụp lại đã xuất hiện trên hơn hai mươi trang web đọc truyện miễn phí; đến cuối năm, số sách bán được chưa bằng một phần ba số đã in, và nhóm của chị đành hoãn tập hai vô thời hạn. Một người sáng tạo có thể chịu được lời chê, nhưng rất khó đi tiếp khi công sức của mình bị lấy đi mà không ai hỏi một lời.

(4) Có người cho rằng tác phẩm hay thì cần được lan tỏa, và xem miễn phí cũng là một cách giúp tác giả nổi tiếng. Lan tỏa là điều đáng quý, nhưng lan tỏa khác với lấy đi. Nhiều nghệ sĩ chủ động cho nghe, cho đọc miễn phí một phần tác phẩm; đó là món quà họ tự tay trao, kèm theo tên tuổi của họ. Còn một bản sao bị đưa lên trang web lạ thì chẳng ai hỏi ý người làm ra, và người hưởng lợi thường là chủ những trang ấy, nhờ những quảng cáo cá cược, quảng cáo lừa đảo dán kín màn hình. Chưa kể người xem cũng có thể phải trả giá: những tệp tải về cài sẵn mã độc, những trang đòi đăng nhập để rồi chiếm luôn tài khoản.

(5) Tôn trọng bản quyền cũng chẳng đòi hỏi ta phải giàu có. Thư viện vẫn mở cửa; nhiều nền tảng hợp pháp có phần miễn phí hoặc gói giá thấp cho học sinh; nhiều tác giả sẵn lòng cho dùng tác phẩm nếu được xin phép và ghi tên. Tôi gọi đó là cách trở thành “người thưởng thức có trách nhiệm”: người hiểu rằng niềm vui mình nhận được có một nguồn gốc, và chọn con đường đến với tác phẩm sao cho nguồn ấy không cạn. Mỗi lượt nghe, lượt đọc, lượt mua hợp pháp, mỗi lời cảm ơn hay một dòng ghi tên tác giả là một gáo nước tưới về gốc cây.

(6) Gió trời thì tự thổi đến, còn cây thì phải có người trồng, người tưới. Nếu ai cũng chỉ hái mà không ai vun gốc, đến một mùa nào đó, những người vẽ, người viết, người hát sẽ lặng lẽ bỏ vườn mà đi, và người thiệt nhất lại chính là chúng ta. Vậy nên, lần tới, khi một bộ phim hay một tập truyện hiện ra kèm hai chữ “miễn phí”, hãy tự hỏi: ai đã trồng cây này?

(Ngữ liệu do ToanKhonTech biên soạn)

Chú thích: bản quyền: (cách gọi thông dụng của quyền tác giả) quyền của người sáng tạo hoặc chủ sở hữu đối với tác phẩm, trong đó có quyền cho phép hay không cho phép người khác sao chép, đăng tải tác phẩm; nền tảng: (ở đây) trang web, ứng dụng cung cấp phim, nhạc, sách, truyện; mã độc: chương trình được viết ra để gây hại, đánh cắp thông tin trên máy tính, điện thoại.