Đề thi thử tốt nghiệp THPT 2027 môn Ngữ văn — Đề ôn luyện số 18

(1) Ngày tôi lên thành phố học đại học, mẹ chỉ dặn một câu: “Đừng tin ai cả.” Suốt năm thứ nhất, tôi làm đúng như thế: lên xe buýt thì ôm chặt ba lô trước ngực, lạc đường thì mở bản đồ chứ không hỏi người lạ, nhận cuộc gọi nào từ số lạ cũng đinh ninh là lừa đảo. Cho đến một tối, tôi để quên chiếc ví có cả tháng tiền trọ ở quán phở đầu ngõ; chưa đầy một giờ sau, bà chủ quán đã lần theo địa chỉ trên tờ biên lai trong ví, đội mưa mang đến tận phòng trả tôi, không thiếu một đồng. Từ hôm ấy, tôi bắt đầu nghĩ lại lời mẹ dặn. Tôi tin rằng con người nói chung đáng tin hơn ta tưởng, và một cộng đồng biết tin nhau một cách tỉnh táo sẽ sống nhẹ nhõm, gắn bó, vững vàng hơn một cộng đồng chỉ biết đề phòng.

(2) Trải nghiệm của tôi không phải một may mắn hiếm hoi. Năm 2019, một nhóm nhà nghiên cứu công bố kết quả của một thí nghiệm lớn: họ mang hơn mười bảy nghìn chiếc ví giả làm của rơi đến nộp tại quầy tiếp tân của ngân hàng, khách sạn, bưu điện ở 355 thành phố thuộc 40 quốc gia, rồi đếm xem bao nhiêu người nhận ví báo lại cho chủ, và thấy tỉ lệ ấy cao hơn khi trong ví có tiền: khoảng 51%, so với khoảng 40% ở những chiếc ví không có đồng nào. Nghĩa là ngay cả khi giữ lại có lợi hơn cho mình, nhiều người vẫn chọn trả về đúng chủ. Có lẽ ta thường đánh giá người khác thấp hơn sự thật, nên mới dè chừng quá mức.

(3) Sự đa nghi cũng bắt ta trả giá, chỉ là ta ít tính đến. Ở một khu phố nơi nhà nào cũng rào cổng cao, hàng xóm sống cạnh nhau mười năm vẫn chưa biết tên nhau, những hàng rào không chỉ dựng trước cổng mà đã mọc cả trong lòng người. Ở đó, mọi việc đều chậm và tốn kém hơn: giấy tờ phải xác nhận thêm, lời hứa phải có người làm chứng, người cần giúp không dám mở lời, người muốn giúp lại sợ bị nghi là có ý đồ. Sự đề phòng quá mức ấy không bảo vệ ta được bao nhiêu, chỉ khiến ta cô đơn hơn.

(4) Tuy vậy, tin người không có nghĩa là nhắm mắt tin tất cả. Kẻ gian vẫn tồn tại, và chúng sống nhờ những người tin mà không hỏi. Điều tôi muốn nói là lòng tin tỉnh táo: tin vào con người nói chung nhưng vẫn kiểm chứng những thông tin cụ thể; trao lòng tin từng bước, tương xứng với những gì đã thấy; và biết dừng lại khi lòng tin bị lợi dụng. Người tin một cách tỉnh táo giống người lần đầu xuống nước: không đứng mãi trên bờ vì sợ, cũng không nhảy ngay xuống chỗ sâu.

(5) Lòng tin còn là thứ có đi có lại. Người được tin thường cố sống cho xứng với lòng tin ấy; người bị nghi ngờ mãi lại dễ buông xuôi: đằng nào cũng bị coi là gian. Mỗi lần ta giữ đúng một lời hứa nhỏ, trả lại một món đồ nhặt được, nói thật cả khi nói dối có lợi hơn, ta lại góp thêm một viên gạch cho ngôi nhà chung mà ai cũng có thể trú nhờ. Không ai một mình dựng nên ngôi nhà ấy, nhưng chỉ cần nhiều người cùng rút gạch là nó sụp.

(6) Mẹ tôi vẫn dặn tôi cẩn thận, và tôi vẫn cẩn thận, nhưng không còn sống theo câu “Đừng tin ai cả”. Tôi chọn tin, có dò xét, có giới hạn, nhưng vẫn là tin; bởi một thế giới mà ai cũng khóa chặt cửa lòng, dù an toàn đến đâu, vẫn là một thế giới lạnh lẽo. Bà chủ quán phở hẳn chưa từng đọc nghiên cứu nào về những chiếc ví; bà chỉ biết của không phải của mình thì phải trả về cho đúng người.

(Ngữ liệu do ToanKhonTech biên soạn)

Chú thích: biên lai: giấy ghi nhận đã thu tiền, ở đây là giấy thu tiền thuê phòng trọ, có ghi địa chỉ; tỉnh táo: ở đây chỉ trạng thái minh mẫn, biết suy xét, không để cảm xúc hay người khác dắt mũi.