Đề thi thử tốt nghiệp THPT 2027 môn Ngữ văn — Đề ôn luyện số 15

(1) Hồi nhỏ, tôi thấy ông nội có một thói quen kì lạ. Sau mỗi vụ gặt, ông lội ra góc ruộng xa nhất, chọn những bông lúa chắc hạt nhất của giống lúa cũ, đem phơi thật khô rồi buộc thành từng túm, treo lên gác bếp. Cả làng đã chuyển sang giống mới cho năng suất cao hơn hẳn, chỉ còn ông giữ một sào ruộng nhỏ cho thứ lúa thấp cây, hạt nhỏ mà thơm ấy. Bố tôi bảo ông hoài cổ. Ông chỉ cười: “Ruộng có năm được năm mất, giữ thêm một giống là giữ thêm một đường lui.” Phải nhiều năm sau tôi mới hiểu: sự đa dạng của hạt giống không phải chuyện hoài cổ, mà là chỗ dựa của con người trước những biến cố chưa ai lường trước.

(2) Lịch sử từng phải trả giá đắt cho sự giống nhau. Giữa thế kỉ XIX, phần lớn nông dân nghèo ở Ireland sống nhờ khoai tây và chủ yếu trồng cùng một giống; khi bệnh mốc sương tràn tới vào năm 1845, mùa khoai thất bát nhiều năm liền, khoảng một triệu người chết vì đói và bệnh tật, hơn một triệu người khác phải rời bỏ quê hương. Nạn đói ấy có nhiều nguyên nhân, nhưng sự giống nhau của những cánh đồng đã khiến tai họa lan nhanh mà không gì ngăn nổi: khi mọi cây đều mang cùng một điểm yếu, mầm bệnh chỉ cần tìm ra điểm yếu ấy một lần.

(3) Thế nhưng, bài học ấy rất dễ bị quên giữa những mùa bội thu. Mấy chục năm qua, các giống mới năng suất cao đã giúp biết bao gia đình thoát khỏi cảnh thiếu ăn, và đó là thành tựu đáng trân trọng. Có điều, mỗi khi một giống mới phủ kín đồng, lại có những giống cũ lặng lẽ biến mất khỏi ruộng, khỏi bếp, rồi khỏi trí nhớ người làm nông. Những cánh đồng hôm nay như đang mặc đồng phục: cây nào cũng cao bằng nhau, trổ bông cùng một ngày, chín cùng một lúc. Đẹp và đều, nhưng một hàng ngũ giống hệt nhau cũng có thể ngã xuống cùng một lúc.

(4) Vì thế, ở nhiều nơi, người ta đã dựng những kho lạnh để cất giữ hạt giống. Ở vùng cực Bắc, có một kho được khoét sâu vào lòng núi đá giữa vùng đất đóng băng, lưu giữ hơn một triệu mẫu hạt từ khắp thế giới. Mỗi giống cũ trong kho là một phần trí nhớ của đồng ruộng: nó nhớ cách sống sót qua một trận hạn, một mùa lũ, một loài sâu mà người đời nay chưa gặp. Nhưng kho lạnh chỉ giữ được hạt, còn sự sống của hạt thì cần đất. Một giống lúa nằm yên trong kho sẽ không theo kịp những kiểu thời tiết mới; chỉ khi còn được gieo xuống, qua từng mùa mưa nắng, dưới bàn tay những người như ông tôi, nó mới tiếp tục học cách thích nghi.

(5) Đa dạng, xét cho cùng, là một khoản tiết kiệm cho những điều chưa biết. Ta không biết mùa sau sẽ có kiểu thời tiết nào, loài sâu bệnh nào, nên cũng không biết giống nào sẽ cứu mình; điều khôn ngoan là đừng đánh mất giống nào khi chưa buộc phải mất. Điều ấy không chỉ đúng với đồng ruộng. Một cộng đồng có nhiều nghề, nhiều cách nghĩ, nhiều tiếng nói cũng giống như một cánh đồng nhiều giống: khó có cơn gió nào quật ngã được tất cả.

(6) Túm lúa trên gác bếp nhà ông tôi chưa bao giờ làm ra nhiều gạo. Nó làm ra một thứ khác, lặng lẽ hơn mà quý hơn: khả năng bắt đầu lại.

(Ngữ liệu do ToanKhonTech biên soạn)

Chú thích: sào: đơn vị đo diện tích ruộng đất (ở Bắc Bộ, một sào bằng 360 mét vuông); gác bếp: giàn gác phía trên bếp đun củi, hơi nóng và khói bếp giữ cho hạt giống khô, ít bị mọt; bệnh mốc sương: bệnh hại khoai tây, cà chua, làm lá và củ thối hỏng, lây lan rất nhanh khi thời tiết ẩm.