Đề thi thử tốt nghiệp THPT 2027 môn Ngữ văn — Đề ôn luyện số 13

(1) Bà tôi kể, hồi bà còn con gái, những đêm hè không trăng, cả xóm trải chiếu hóng mát dưới một dải sáng vắt ngang trời mà người làng gọi là sông Ngân. Hè năm nay, đứa cháu bảy tuổi của tôi, lớn lên ở thành phố, theo bố mẹ về quê; lần đầu thấy dải sáng ấy, nó níu tay tôi hỏi: “Trời bị rách à chú?” Câu hỏi ngây thơ khiến tôi giật mình: chỉ trong khoảng một đời người, bầu trời sao đã lặng lẽ rời khỏi tầm mắt của biết bao người.

(2) Ánh sáng nhân tạo là một thành tựu lớn của loài người: nó kéo dài ngày làm việc, giúp đường phố an toàn hơn, cho thành phố vẻ lung linh về đêm. Nhưng khi đèn được thắp thừa, chiếu sai hướng hay sáng suốt đêm ở những nơi chẳng ai cần, ánh sáng trở thành một dạng ô nhiễm. Phần ánh sáng thừa ấy hắt lên trời, tán xạ trong không khí và bụi, dệt thành một tấm màn sáng mờ đục trùm lên thành phố. Tôi cho rằng đã đến lúc phải nhìn bóng tối ban đêm như một tài nguyên cần gìn giữ, giống như nước sạch hay không khí trong lành, chứ không phải thứ cần xua đuổi bằng mọi giá.

(3) Bóng tối trước hết là điều kiện sống của muôn loài. Một đêm tháng Bảy, theo chân nhóm tình nguyện viên bảo tồn rùa biển trên một bãi cát vắng, tôi đã cùng họ nhặt lại ba mươi bảy con rùa con vừa nở đang bò ngược về phía dãy quán nướng sáng đèn thay vì bò ra biển. Những sinh linh bé nhỏ ấy không hề đi lạc: chúng vẫn làm đúng điều tổ tiên chúng đã làm suốt hàng triệu năm là bò về phía sáng nhất, chỉ có điều phía sáng nhất bây giờ không còn là mặt biển. Điều xảy ra với lũ rùa con có thể xảy ra với bất cứ loài nào sống theo nhịp sáng – tối của tự nhiên, bởi con người đang thay đổi ánh sáng của đêm nhanh hơn nhiều so với khả năng thích nghi của chúng.

(4) Con người cũng cần bóng tối, dù ít khi ta để ý. Cơ thể ta vận hành theo nhịp ngày đêm: khi trời tối, não tiết ra một loại hormone giúp ta buồn ngủ. Ánh sáng mạnh lúc nửa đêm, từ ngọn đèn đường rọi qua khe cửa đến màn hình điện thoại sát mặt, làm nhịp ấy rối đi, khiến giấc ngủ dễ nông hơn, ngắn hơn. Bóng tối còn cho tâm hồn một khoảng lặng. Ngước nhìn bầu trời sao, ta thấy mình nhỏ bé, thấy những lo toan trong ngày bỗng nhẹ đi; biết bao câu hỏi về vũ trụ và con người đã bắt đầu từ những đêm như thế.

(5) Giữ gìn bóng tối không có nghĩa là quay về thời đèn dầu. Một con phố vẫn đủ sáng cho người đi đường mà không cần hắt ánh sáng lên trời: chỉ cần đèn có chụp hướng xuống, ánh sáng màu ấm, độ sáng vừa đủ và tự giảm khi đêm khuya vắng người. Điều ta cần là ánh sáng đúng chỗ, đúng lúc, đúng mức, rồi trả phần còn lại của đêm cho bóng tối. Tôi gọi đó là “bóng tối lành”: thứ bóng tối vừa đủ để mắt người được nghỉ, để đom đóm tìm thấy nhau, để rùa con tìm được đường ra biển.

(6) Xét cho cùng, bóng tối là tấm chăn mà tự nhiên đắp cho muôn loài sau một ngày dài. Đừng vì sợ tối mà giật phăng tấm chăn ấy. Một thành phố biết tắt bớt những ngọn đèn thừa không hề nghèo đi; đó là thành phố còn nhớ cách ngẩng đầu nhìn lên. Và biết đâu, một mùa hè nào đó, trẻ con thành phố sẽ không còn phải ngơ ngác hỏi: “Trời bị rách à?”

(Ngữ liệu do ToanKhonTech biên soạn)

Chú thích: sông Ngân: cách gọi dân gian của dải Ngân Hà, dải sáng mờ vắt ngang bầu trời đêm do ánh sáng của vô số ngôi sao trong thiên hà của chúng ta tạo nên; hormone: chất do cơ thể tiết ra để điều hòa hoạt động của các cơ quan.