Đề thi thử tốt nghiệp THPT 2027 môn Ngữ văn — Đề ôn luyện số 11

(1) Ông tôi có một chiếc hộp gỗ đựng đồ nghề: vài chiếc tua vít mòn cán, cuộn dây đồng, chiếc mỏ hàn và mấy chục vỏ bao diêm, mỗi vỏ đựng một cỡ ốc vít. Hồi tôi còn nhỏ, chiếc quạt nào trong xóm kêu lạch cạch, chiếc đài nào mất tiếng đều tìm đến bậu cửa nhà ông. Ông tháo ra, lau bụi, nắn lại, hàn lại, và chúng lại quay, lại hát thêm vài năm nữa. Với thế hệ của ông, đồ hỏng thì sửa là chuyện tự nhiên như cơm phải nấu, áo rách phải vá.

(2) Bây giờ, chiếc hộp ấy nằm im trên nóc tủ. Không phải vì đồ vật bền hơn, mà vì chúng ta đã quen một lối khác: hỏng thì bỏ, bỏ thì mua. Nhiều món đồ được làm ra để khó tháo mở; linh kiện thay thế khó tìm; tiền sửa có khi gần bằng tiền mua mới. Thế là chiếc điện thoại chỉ chai pin, đôi giày chỉ bong đế cũng bị xếp vào túi rác. Đồ vật trong nhà ta dần trở thành những vị khách trọ ngắn ngày: đến rồi đi, chưa kịp để lại một kỉ niệm nào.

(3) Tôi cho rằng đã đến lúc chúng ta học lại cách sửa, không phải để quay về thời thiếu thốn, mà vì sửa chữa là một cách sống có trách nhiệm với Trái Đất và với chính mình. Mỗi món đồ ra đời đều đã lấy đi của Trái Đất kim loại, nhựa, nước, năng lượng và công sức của bao người. Vứt nó đi khi còn sửa được là vứt cả những thứ ấy, rồi lại khai thác thêm để làm món mới. Kéo dài tuổi thọ đồ vật là cách giản dị nhất để sống theo tinh thần kinh tế tuần hoàn: giữ mọi thứ ở lại trong vòng sử dụng lâu nhất có thể, thay vì để chúng đi một mạch từ mỏ khai thác đến bãi rác.

(4) Sửa chữa cũng không phải việc riêng của người thợ; nó hoàn toàn có thể trở thành việc chung của cả một cộng đồng. Ở một phường ven sông, từ đầu năm ngoái, mấy bác thợ về hưu cùng một nhóm sinh viên mở “góc sửa chữa” miễn phí vào mỗi sáng Chủ nhật; sau sáu tháng, họ đã nhận hơn năm trăm món đồ và trả lại cho chủ gần ba phần tư số ấy, từ chiếc nồi cơm điện đến con búp bê bị đứt tay. Điều đáng quý không chỉ nằm ở số đồ được cứu khỏi bãi rác. Tận mắt thấy một món đồ “sống lại”, người ta dễ tin mình cũng có thể tự tay thay một sợi dây, siết lại một con ốc. Kĩ năng sửa chữa, hóa ra, có thể lây lan như một thói quen tốt.

(5) Sâu xa hơn, sửa đồ vật cũng là sửa chính mình. Muốn sửa một món đồ, ta phải kiên nhẫn tìm hiểu nó vận hành ra sao, chấp nhận thử rồi sai, sai rồi thử lại. Giữa thế giới quen bấm nút “mua ngay”, ngồi hàng giờ bên chiếc quạt hỏng là một bài tập quý về sự chậm rãi và tập trung. Và món đồ từng qua tay người sửa sẽ mang trên mình những dấu vết: một mối hàn, một đường khâu, một mảnh vá. Nhờ những dấu vết ấy, nó không còn là món hàng vô danh, mà bước vào một đời sống thứ hai, một đời sống có câu chuyện.

(6) Tất nhiên, không phải thứ gì cũng nên sửa bằng mọi giá; thiết bị điện hỏng có nguy cơ chập cháy thì cần được thay an toàn. Nhưng trước khi vứt một món đồ, ta có thể tự hỏi: nó đã thật sự hết đường cứu chữa, hay chỉ là ta chưa thử? Văn hóa sửa chữa bắt đầu từ câu hỏi nhỏ ấy, và từ những bàn tay chịu mở chiếc hộp đồ nghề trên nóc tủ.

(Ngữ liệu do ToanKhonTech biên soạn)

Chú thích: kinh tế tuần hoàn: mô hình kinh tế hướng tới việc giữ sản phẩm, vật liệu trong vòng sử dụng lâu nhất có thể (dùng bền, sửa chữa, tái sử dụng, tái chế) để giảm khai thác tài nguyên và giảm chất thải.